उगम - शोध मातृत्वाचा

लहानपणी आई चिडली की तळणाच्या झारीनं किंवा उलतण्यानं फटका मारायची! घरातल्या त्या झारी-उलतण्याचा खूप राग यायचा, पण आईबद्दल तसं कधी वाटलं नाही. 'ती फटका घालणार' हे मनोमन मान्य केलेलं होतं. उलट, तिनं मारल्यानंतर पुन्हा तिनंच जवळ घेण्यात, त्यावेळी थोडं रडण्यात आणि तिच्या ''पुन्हा तसं करणार नाही ना?'' या प्रश्नाला होकारार्थी मान डोलावण्यात कसलासा आनंद असायचा.
...
पुढे कोचिंग क्लासला जाऊ लागलो. रखरखलेल्या, वाऱ्यानं फुफाटा उडणाऱ्या मैदानाच्या कोपऱ्यावर क्लास होता. ते चित्र बदलायचं ठरवलं. आम्ही मुलांनी बाग फुलवायला घेतली. रोज माती उपसायची, दगड वेचायचे, ते दूरवर नेऊन टाकायचे, पाणी मारायचं, ठिकठिकाणंाहून फुलझाडं किंवा बिया मिळवायच्या... अनेक महिन्यांनी फुलांनी डवरलेली हिरवीगार बाग उभी राहिली तिथे! शेजारी गणपतीचं मंदिर होतं. आमचं पाहून त्यांनीही बागेची लागवड केली. यावेळी आमच्याकडून बिया आणि झाडं घेऊन गेले. समाधान वाटलं.
...
काही वर्षांनी क्लासमध्ये उन्हाळ्याच्या सुट्टीत वाचनालय सुरू केलं. वीसेक रुपयांचं भांडवल मिळालं होतं. जुनी-पुराणी पुस्तकं जमवून, रद्दीच्या दुकानाच्या फेऱ्या मारुन थोडी पुस्तकं जमवली. पंचवीस पैशाला एक पुस्तक अशा दरानं आम्ही पुस्तकं वाचायला देऊ लागलो. मिळकत काहीच नव्हती. येणाऱ्या पैशांमधून नवी (म्हणजे जुनीच!) पुस्तक विकत घेत होतो. शेकड्यानं पुस्तकं जमली. सात-आठ वर्षांनंतर घरात पुस्तकं येऊ लागली. प्रत्येक पुस्तकाला कव्हर घालू लागलो. कुणी मागितलं तर शंभरदा दटावून त्याला वीट येईल इतपत पुस्तक सांभाळण्याच्या सूचना देऊ लागलो...
...
असं बरंच काही...
सृजन-पालन-ममत्व-जबाबदारी... 'आई' असण्याची भूमिका अशी कणाकणाने कळत-जाणवत गेली. म्हणजे ते त्या-त्या वेळी समजत नव्हतं, पण आता त्या अनुभवांचा अर्थ लावता येतो. वसुंधराचा बाप होईपर्यंत 'आई'च्या भूमिकेची किंचित जाणिव झाली असावी. म्हणूनच तिच्यासोबत असताना भूत-भविष्यावर नजर ठेऊन तिच्या वर्तमानाला आकार देऊ पाहतो. 'आई' या भावनेनं बाप होण्याला हातभार लावला.
तर अशा अनेक आयांना, आई समजलेल्या बापांना, आई न कळताही आतल्या आत त्या छटा अनुभवणाऱ्या प्रत्येकाला...
Happy Mother's Day!
या निमित्ताने आईच्या भूमिकेकडे डोळसपणे पाहणाऱ्या 'उगम' या कादंबरीचा 'बुकशेल्फ'ने सादर केलेला हा परिचय...